На 7 октомври 2026 година Собранието го усвои Законот за пријавување и скрининг на странски директни инвестиции, првиот сеопфатен режим на контрола на странски инвестиции во Северна Македонија. За текстот што беше во собраниска постапка пишувавме во претходната анализа на предлог-законот: праговите остануваат инвестиции од најмалку 50.000 евра со стекнување на најмалку 10% од главнината или гласачките права во компании од чувствителни сектори, со задолжителен скрининг пред затворање на трансакцијата. Усвоениот текст носи три работи што предлогот не ги имаше конечно дефинирано: прецизен распоред на роковите, јасна рамка за преодниот период и правилото дека отстранувањето на инвеститорот е крајна мерка.
Од кога ќе се применува новиот режим?
Режимот нема да се применува веднаш. Законот предвидува преоден период од 18 месеци по стапувањето во сила, што значи дека задолжителното пријавување се очекува да почне да се применува кон април 2028 година. До тогаш трансакциите се затвораат без скрининг, но инвестициите што ќе се реализираат по почетокот на примената мора веќе сега да се планираат со новиот филтер. Преодниот период е наменет за подготовка на институциите и на пазарот, а не за одлагање на анализата.
Колку долго ќе трае постапката на скрининг?
Вкупната постапка, од потврдата дека барањето е целосно до доставувањето на предлог-одлуката до Владата, не смее да трае подолго од 90 дена, односно 120 дена во исклучителни случаи. Усвоениот текст ги раздвижува фазите: Министерството за надворешни работи и надворешна трговија најпрво во рок од 7 дена проценува дали пријавата е целосна, а доколку не е, страните се повикуваат да ја дополнат. Суштинската проверка трае до 60 дена, со можност за продолжување од уште 30 дена кај особено сложени инвестиции или кога се потребни дополнителни проверки и консултации со други органи. Времето што му е потребно на Владата да ја донесе конечната одлука не влегува во овие рокови.
| Фаза од постапката | Рок според усвоениот закон |
|---|---|
| Проценка на целосност на пријавата | 7 дена (со повик за дополнување ако недостасува) |
| Суштинска проверка на Министерството | До 60 дена, продолжување уште 30 дена во исклучителни случаи |
| Вкупно до предлог-одлука кон Владата | Најмногу 90 дена, односно 120 дена во исклучителни случаи |
| Конечна одлука на Владата | Надвор од пресметаните рокови |
Што е ново во однос на предлогот?
Покрај прецизираните рокови, усвоениот закон ја потврдува хиерархијата на мерките. Отстранување на инвеститорот од сопственоста (оттуѓување) се наредува само како крајна мерка: кога забраната за понатамошни инвестиции и ограничувањето на сопственичките и гласачките права не се доволни за да се отстрани утврдената закана по националната безбедност, јавниот ред или стратешките интереси. Останува и можноста Министерството по службена должност да прегледува веќе завршени инвестиции, па постоечките структури на странска сопственост во чувствителните сектори не се целосно надвор од режимот. За праговите, опфатените сектори и прекршочните санкции важи она што веќе го обработивме во анализата на предлогот.
Што значи ова за трансакциите што се планираат сега?
Секоја продажба на удел или стекнување во чувствителен сектор чие затворање се очекува по април 2028 година треба уште на почетокот да го вгради скринингот во структурата на договорот. Практично тоа значи:
- навремена проценка дали секторот, вредноста и уделот ја активираат обврската за пријава;
- мапирање на сопственичкиот ланец и стварните сопственици на инвеститорот до најгорното ниво;
- клаузула за условност на затворањето од исходот на скринингот (conditions precedent) со реален временски простор од најмалку неколку месеци;
- распоред која страна ја поднесува пријавата и кој го сносит ризикот ако одлуката доцни или е неповолна;
- преглед на веќе завршените инвестиции во чувствителни сектори, со оглед на ретроактивниот преглед по службена должност.
Преодниот период до 2028 година е време за подготовка, не за чекање: трансакциска структура изградена без скрининг-анализа денес може да стане неизводлива токму кога режимот ќе почне да се применува.
Планирате инвестиција или продажба на удел што ќе се затвори по 2028 година?
Дали вашата трансакција ќе бара пријава зависи од секторот, вредноста, уделот и сопственичката структура на инвеститорот, а од усвоениот закон роковите се конечно познати и можат прецизно да се вградат во договорот.
Извршуваме проценка на опфатот на новиот режим врз конкретни трансакции, подготовка на пријавата и договорна заштита на страните во процесот на скрининг.
Закажете консултацијаПоврзана услуга: Странски инвестиции
Извор: North Macedonia adopts its first FDI screening law, Schoenherr, 8 октомври 2026; Закон за пријавување и скрининг на странски директни инвестиции (усвоен на 7 октомври 2026).
Овој текст претставува општа правна информација и не претставува правен совет за конкретен случај. За совет прилагоден на вашата ситуација, обратете се кај адвокат.