Собранието на Република Северна Македонија на 3 јули 2026 година донесе нов Закон за парничната постапка, објавен во „Службен весник на Република Северна Македонија“ бр. 151/2026 од 8 јули 2026 година.

Законот воспоставува нова процесна рамка за граѓанските и трговските спорови и со почетокот на неговата примена, ќе го замени Законот за парничната постапка од 2005 година со неговите подоцнежни измени.

Меѓу најважните промени се новите правила за споровите од мала вредност, концентрацијата на фактите и доказите во раната фаза од постапката, квалификуваната електронска достава, можноста за рочишта на далечина и посебната постапка за заштита на колективните интереси и права.

Кога почнува да се применува новиот закон?

Законот влезе во сила на 16 јули 2026 година, осмиот ден од неговото објавување, а ќе почне да се применува по истекот на шест месеци, односно од 16 јануари 2027 година.

Одредбите што се однесуваат на рочиштата и изведувањето докази на далечина, електронските документи, електронската достава, квалификуваниот електронски потпис и дигитализираните примероци на судски одлуки и записници ќе почнат да се применуваат по истекот на 18 месеци од влегувањето на Законот во сила, односно од 16 јануари 2028 година.

Кои правила ќе важат за постапките што се веќе во тек?

За предметите што се водат пред почетокот на примената на новиот закон е предвидено преодно правило.

Ако до 16 јануари 2027 година е донесена првостепена пресуда или решение со кое се завршува постапката пред првостепениот суд, постапката продолжува според досегашниот Закон за парничната постапка. Меѓутоа, ако таквата првостепена одлука подоцна биде укината, натамошната постапка ќе се спроведува според новиот закон.

Ако до 16 јануари 2027 година сè уште не е донесена првостепена одлука со која постапката се завршува, за натамошниот тек ќе се применуваат новите правила.

Поради тоа, за определување на применливиот закон не е важен само датумот кога е поднесена тужбата, туку и фазата во која предметот ќе се наоѓа на 16 јануари 2027 година.

Нови прагови за споровите од мала вредност

Спор од мала вредност е спор во кој тужбеното барање се однесува на парично побарување што не надминува 200.000 денари. Досегашниот општ праг изнесуваше 180.000 денари.

Посебен праг е предвиден за трговските спорови. Кај нив, како спор од мала вредност се смета спор во кој паричното побарување не надминува 500.000 денари, наместо досегашниот праг од 300.000 денари.

Под определени услови, како спорови од мала вредност се сметаат и споровите во кои барањето не е парично, вклучувајќи барање за предавање подвижен предмет чија наведена вредност не го надминува соодветниот законски праг.

Постапката за спорови од мала вредност е поедноставена и забрзана:

Ако тужениот не поднесе одговор во рокот од осум дена, се смета дека го признава тужбеното барање, по што судот може да донесе пресуда ако се исполнети законските услови.

Можноста за жалба е ограничена. Одлуката во спор од мала вредност може да се побива само поради определени суштествени повреди на постапката и поради погрешна примена на материјалното право, но не и поради погрешно или нецелосно утврдена фактичка состојба. Затоа, правилното и целосно презентирање на предметот уште со првите поднесоци е од особено значење.

Како спорови од мала вредност не се сметаат споровите за недвижности, статусните спорови од работните односи, споровите за авторски и сродни права, индустриска сопственост, употреба на фирма или назив, нелојална конкуренција, монополистичко однесување и смеќавање на владение.

Фактите и доказите мора да се подготват навреме

И во општата парнична постапка Законот става силен акцент врз раното и целосно подготвување на предметот.

Рокот за писмен одговор на тужбата во општата постапка е 30 дена. Судот одржува едно подготвително рочиште, а странките се должни најдоцна на тоа рочиште да ги изнесат сите факти врз кои ги засноваат своите наводи, да ги предложат доказите и да ги достават исправите и предметите што имаат намера да ги користат.

Практично, тоа значи дека договорите, фактурите, електронската комуникација, записниците, потврдите за плаќање и останатата документација треба да се обезбедат веднаш по приемот на тужбата или по донесувањето одлука да се поведе спор.

Одложеното доставување докази може сериозно да ја влоши процесната положба на странката.

Квалификувана електронска достава

Една од практично најзначајните промени е квалификуваната електронска препорачана достава.

Доставувањето судски писмена до адвокати, правни лица, државни органи, единици на локалната самоуправа и лица што вршат јавни овластувања ќе се врши на електронската адреса регистрирана во трговскиот регистар или во регистарот на други правни лица.

Истото правило се применува и на физички лица што вршат регистрирана дејност, кога доставата се однесува на таа дејност. Другите физички лица можат да побараат судот да им врши електронска достава на адресата наведена во нивното барање.

Не станува збор само за испраќање обична електронска порака. Доставата ја врши регистриран давател на квалификувана доверлива услуга, согласно прописите за електронски документи, електронска идентификација и доверливи услуги.

Електронската достава се смета за извршена на денот на приемот на потврдата. Ако електронската пратка не биде преземена во рок од осум дена од испраќањето, доставата се смета за извршена со истекот на осмиот ден.

За фирмите ова значи дека процесните рокови можат да почнат да течат и кога одговорното лице фактички не го прочитало писменото. Поради тоа, следењето на регистрираната електронска адреса и воспоставувањето внатрешна постапка за итно препраќање на судските писмена ќе бидат неопходни.

Овие правила ќе почнат да се применуваат од 16 јануари 2028 година.

Дали судските рочишта ќе се одржуваат на далечина?

Судот ќе може, кога се исполнети условите од Законот, да одлучи рочиштето или изведувањето одделни докази да се спроведе на далечина преку затворен информациско-комуникациски систем што обезбедува двонасочна комуникација и аудио-визуелен приказ во реално време.

Аудио-визуелниот запис ќе претставува записник во електронска форма.

Одржувањето рочиште на далечина нема да биде автоматско право на странките. За тоа ќе одлучува судот според околностите на конкретниот предмет, а против решението не е дозволена посебна жалба.

И овие одредби ќе се применуваат од 16 јануари 2028 година.

Колективни тужби и заштита на поголема група лица

Новиот закон воспоставува посебна постапка за заштита на колективните интереси и права, вклучувајќи ги колективните права и интереси на потрошувачите.

Тужба ќе можат да поднесат здруженија, фондации, установи и други организации што во рамките на својата регистрирана или законски определена дејност се занимаваат со заштита на такви интереси. Сепак, не секоја организација автоматски има право да поднесе колективна тужба: потребно е таквото овластување изречно да ѝ биде дадено со закон и да бидат исполнети законските услови.

Колективната заштита може да се однесува на:

Со тужбата може да се бара утврдување дека е извршена повреда, забрана на определено постапување или деловна практика, забрана за користење определени договорни одредби, отстранување на штетните последици и објавување на пресудата во медиумите на трошок на тужениот.

Под законските услови, судот може да определи и привремени мерки за спречување ненадоместлива штета. На колективните тужби им се дава приоритет во постапувањето.

Надоместокот на штетата на засегнатите физички и правни лица, по правило, се бара во посебни парнични постапки. Во тие постапки тие ќе можат да се повикаат на правните утврдувања од пресудата донесена по колективната тужба, а судот ќе биде врзан за тие утврдувања.

За фирмите ова создава дополнителна правна изложеност во однос на договорите со потрошувачите, општите услови, рекламните и продажните практики, заштитата од дискриминација, здравствените права и влијанието врз животната средина.

Како навреме да се подготват фирмите и граѓаните?

Пред почетокот на примената на новиот закон е препорачливо:

Најголемиот практичен ризик произлегува од кратките рокови и од можноста странката да изгуби важни процесни права ако не ги наведе фактите и доказите навреме.

Имате спор во тек или сакате да се подготвите за новиот закон?

Ја проценуваме фазата на вашите отворени предмети и утврдуваме кои процесни правила ќе се применуваат. За фирмите подготвуваме и план за усогласување што опфаќа електронска достава, внатрешно управување со роковите, организација на документацијата и ревизија на договорите и деловните практики.

Навремената правна подготовка може да спречи пропуштање рокови, губење докази и непотребни трошоци во постапката.

Закажете консултација

Поврзана услуга: Адвокат за корпоративно и трговско право

Извор: Закон за парничната постапка, „Службен весник на Република Северна Македонија“ бр. 151/2026, акт бр. 2194.

Овој текст претставува општа правна информација и не претставува правен совет за конкретен случај. За совет приспособен на вашата ситуација, обратете се кај адвокат.