Due diligence и анализа на пазарот: како да ја заштитите инвестицијата пред потпишувањето

Купувањето фирма, големиот долгорочен договор и новиот деловен партнер имаат една заедничка особеност: вистинската цена на одлуката се гледа дури потоа. Во праксата, голем дел од споровите што завршуваат на суд можеа да се избегнат со една навремена анализа: кој е другата страна, каква е нејзината правна и финансиска состојба, што точно ветуваме и под кои услови. Договорот е само видливиот слој на таквата одлука. Под него стоят дью дилиџенсот и анализата на пазарот, кои одлуката ја прават информирана, а не интуитивна. Токму нивната комбинација е она што во превентивното право дава најмногу: ризикот се препознава и се решава пред да се потпише, а не откако ќе се отвори спорот.

Зошто договорот сам по себе не ја штити инвестицијата?

Договорот запишува што ветувате еден на друг, но не докажува дека другата страна може и смее да го исполни тоа. Без претходна проверка, и најдобро напишаниот текст може да ве врзе за обврска што е однапред неизвршлива: имот што не е во сопственост на продавачот, партнер со скриени товари, проект без потребните дозволи или цена што не одговара на пазарот. Затоа пред поголема одлука е потребна комбинирана анализа: правен преглед на страната и на обврската, анализа на пазарот врз кој се одлучува и, кога проектот е долгорочен, план за континуирано следење на условите. Ова е и практичната разлика меѓу реактивно повикување адвокат по проблем и превентивна поддршка што работи пред проблемот да настане.

Што е due diligence и зошто не е доволен само договорот?

Due diligence е систематска проверка на правната, финансиската и оперативната состојба на другата страна или на самиот проект пред склучување на обврската. Договорот кажува што ветувате еден на друг, но due diligence одговара на прашањето дали тоа што го ветувате е вистинито и извршливо. Проверката обично опфаќа статус на друштвото и овластувања за потпишување, сопственост врз имотот или уделите, постоечки обврски и товари, спорови и извршни постапки, дозволи и лиценци, клучни договори и нивните излезни клаузули. Без овој слој, и најдобро напишаниот договор може да ве врзе за обврска што другата страна нема право или можност да ја исполни.

Што опфаќа целосната анализа на пазарот?

Правната проверка кажува дали нешто е дозволено и извршливо; пазарната анализа кажува дали има смисла да се направи. За квалитетна одлука потребни се двете. Во зависност од проектот, анализата на пазарот вклучува:

• позицијата на конкуренцијата: кои се главните играчи, нивните силни страни и просторот за влез;
• регулаторната рамка на дејноста: дозволи, лиценци, ограничувања и најавени измени што може да ја променат економиката на проектот;
• побарувачката и ценовната динамика: дали цената на трансакцијата е во согласност со реалната состојба на пазарот;
• партнерите и добавувачите: нивната стабилност, зависноста на проектот од нив и алтернативите;
• сценарија за развој: што се случува ако клучните претпоставки се променат, од цената до регулативата.

Ваквата анализа не ветува исход и не заменува деловната проценка на клиентот. Таа му дава нешто попрактично: јасна слика за ризиците, за да одлучува со отворени очи.

Кога вреди да се направи оваа комбинирана проверка?

Не секој договор бара целосен due diligence, но има ситуации каде прескокнувањето е најскапата штедење:

• купување на фирма или удел во друштво, кога се преземаат и обврските што не се гледаат од финансиските извештаи;
• голем долгорочен договор со еден партнер, особено со исклучивост, казни или автоматско продолжување;
• инвестиција во недвижност или проект со дозволи и јавни услови;
• влез на нов пазар или нова дејност со непозната регулатива;
• нов деловен партнер на кого ќе му се доверат пари, клиенти или репутација.

Како изгледа процесот ако одлучите да проверите пред да потпишете?

Најдобриот резултат се добива кога проверката е структурирана и прилагодена на проектот, а не општ список на прашања. Во праксата, процесот оди вака: најпрво се дефинираат целта и вистинското барање на клиентот; потоа се собираат документите и се проверуваат регистрите, договорите и статусот на страните; следува анализа на пазарот и на сценаријата што може да ја променат вредноста на одлуката; и на крај, клиентот добива писмен извештај со наоди, ризици рангирани по тежина и конкретни препораки: кои услови да се вметнат во договорот, кои гаранции да се побараат и кога е подобро да се повлече. Ако одлуката е да се продолжи, истиот тим може да ја претвори анализата во договорна заштита и во континуирано следење на обврските.

Поврзана услуга: Корпоративно право

Овој текст претставува општа правна информација и не претставува правен совет за конкретен случај. За совет прилагоден на вашата ситуација, обратете се кај адвокат.