Во јули 2026 година ЕСМ објави оглас за ископ на јаглен и меѓуслојна јаловина во РЕК Битола, со проценета вредност од околу 15,1 милиони евра и предвидена електронска аукција. Во одделна постапка на истиот договорен орган за ископ на јаловина, две понуди претходно беа оценети како неприфатливи, по што постапката беше поништена и огласот повторно објавен. За понудувачите, отфрлањето на понудата не е крај на приказната: Законот за јавни набавки (ЗЈН) дава ефективен механизам за жалбена заштита, но со кратки и преклузивни рокови.
Кој може да поднесе жалба и против што?
Жалба може да поднесе секој економски оператор што има правен интерес за добивање на договорот и претрпел или би можел да претрпи штета од повреда на одредби од ЗЈН. Жалбата се изјавува директно до Државната комисија за жалби по јавни набавки (ДКЖЈН), во електронска форма преку ЕСЈН, и нема претходна фаза кај договорниот орган.
Со жалба може да се оспоруваат одлуките, дејствијата и пропуштањата на договорниот орган, во рамките и роковите предвидени со ЗЈН: содржината на огласот и тендерската документација, начинот на евалуација, одлуката за избор на најповолен понудувач (со која практично се оспорува и отфрлањето на понудата) и одлуката за поништување на постапката.
Важно предупредување: ако во рана фаза пропуштите да поднесете жалба против огласот или тендерската документација, по правило го губите правото истиот правен основ да го користите во подоцнежна фаза од постапката.
Кој е рокот за жалба до ДКЖЈН?
Рокот зависи од видот на постапката и тече од приемот на одлуката за избор или поништување, односно од настанот што се оспорува:
| Вид на постапка | Рок за жалба |
|---|---|
| Отворена постапка | 10 дена |
| Поедноставена отворена постапка и набавка од мала вредност | 5 дена |
| Набавка од мала вредност преку електронски пазар (измени од 2025) | 3 дена |
| Договор склучен без спроведена постапка | 60 дена од сознание, најдоцна 6 месеци од склучувањето |
Овие рокови се преклузивни: задоцнета жалба се отфрла без мериторно разгледување, без разлика колку е силна по суштина. Практично, од приемот на одлуката за избор или поништување имате само 3, 5 или 10 дена, зависно од видот на постапката, за да ја анализирате одлуката и тендерската документација и да подготвите жалба.
Дали жалбата го запира склучувањето на договорот?
Да. Договорниот орган по правило не смее да го потпише договорот до конечноста на одлуката за избор (таканаречен период на мирување), а поднесената жалба го одложува склучувањето на договорот или рамковната спогодба до конечноста на одлуката на ДКЖЈН. Договор склучен спротивно на периодот на мирување или на суспензивното дејство на жалбата подлежи на поништување во целост или делумно од страна на ДКЖЈН, согласно со условите утврдени во ЗЈН.
Постои исклучок: на барање на договорниот орган, ДКЖЈН може да го одобри склучувањето на договорот и додека жалбената постапка трае. Затоа темпото на подготовка на жалбата е од суштинско значење.
Колку чини жалбата и што одлучува ДКЖЈН?
Со жалбата се уплаќа надоместок за водење на постапката, определен според вредноста на понудата: од 50 евра за понуди до 10.000 евра, до 200 евра за понуди над 130.000 евра, во денарска противвредност, плус административна такса, како и адвокатска награда доколку жалбата е изјавена преку адвокат. Доказот за уплата се приложува со жалбата.
ДКЖЈН одлучува во рок од 15 дена од комплетирање на документацијата (3 дена кај набавка од мала вредност преку електронски пазар). Таа може да ја усвои жалбата и да го поништи оспорениот акт или постапката во незаконитиот дел, а договорниот орган е должен да постапи по одлуката во рок од 30 дена. Против одлуката на ДКЖЈН нема жалба, но може да се поведе управен спор пред Управниот суд.
Со измените на ЗЈН од 2025 година проверката на битните повреди од страна на ДКЖЈН е задолжителна по службена должност, што дополнително ја зајакнува жалбената заштита.
Што да провери понудувачот пред да поднесе жалба?
Не секое отфрлање вреди жалба. Успехот зависи од причината за отфрлањето, па пред поднесување препорачуваме проценка по овие точки:
- дали отфрлањето се заснова на формален пропуст што законот дозволува да се отстрани или што договорниот орган требало да го побара со дополнување;
- дали барањето од тендерската документација е јасно и пропорционално или создава нееднаква положба меѓу понудувачите;
- дали е применет точниот критериум за евалуација и дали образложението на одлуката е целосно;
- дали рокот за жалба сè уште тече и од кој настан почнал да тече;
- дали постапката е поделена на делови, бидејќи суспензијата важи само за оспорениот дел.
Отфрлањето поради објективно неисполнет услов по правило има послаби изгледи за оспорување. Прекумерно формалистичко толкување, нејасна документација или неправилна евалуација, пак, може да претставуваат основа за жалба, зависно од околностите на конкретната постапка.
Отфрлена ви е понудата или ве исклучиле од тендер?
Роковите за жалба до ДКЖЈН се кратки и преклузивни. Ја анализираме одлуката и тендерската документација, ги проценуваме изгледите за успех и ја подготвуваме жалбата со сите прилози, пред истекот на рокот.
За фирмите што редовно учествуваат на јавни набавки нудиме и континуирана правна поддршка: преглед на огласи уште пред поднесување на понудата, навремена жалба против дискриминаторски услови и застапување во целата жалбена постапка.
Закажете итна консултацијаПоврзана услуга: Адвокат за управно право
Извор: Закон за јавните набавки, „Службен весник на Република Македонија“ бр. 24/2019, со измени од „Службен весник на Република Северна Македонија“ бр. 87/2021 и 14/2025.
Овој текст претставува општа правна информација и не претставува правен совет за конкретен случај. За совет приспособен на вашата ситуација, обратете се кај адвокат.