Новите фабрики што оваа година отвораат или ги прошируваат капацитетите во земјава, од „Магна Мехатроникс" во ТИРЗ Штип до нови вложувања во Битола и Прилеп, носат стотици нови работни места. Со нив доаѓа и прашањето што нашиот биро го добива сè почесто: како компанијата законски да вработи странски специјалист, инженер или сезонски работник. Правилата се строги, а грешката чини многу повеќе од самата постапка.
Кога му треба дозвола на странец за да работи во Македонија?
По правило, секој странец кој сака да заснова работен однос кај работодавач со седиште во Македонија претходно треба да добие единствена дозвола за привремен престој и работа. Без важечка дозвола, договорот за вработување не може законски да се спроведе, а вработувањето се смета за незаконско. Истото важи и за странец кој сака да работи како самовработено лице. Прашањето е уредено со два закони: Законот за странци и Законот за вработување и работа на странци, а „единствена" значи дека престојот и работата се решаваат во една постапка, со една дозвола.
Како тече постапката за единствена дозвола?
Постапката се води пред два органа: Агенцијата за вработување дава мислење за состојбата на пазарот на труд, а конечната одлука за дозволата за привремен престој ја донесува Министерството за внатрешни работи. Барањето по правило се поднесува преку дипломатско-конзуларното претставништво во земјата на странецот, а во законски предвидени случаи и во самата земја. На практика, процесот оди вака:
- подготовка на документацијата: важечка патна исправа, понуда или нацрт-договор за вработување, доказ за квалификации, уверение дека странецот не е осудуван
- мислење на Агенцијата за вработување врз основа на состојбата на пазарот на труд
- одлука на МВР за единствената дозвола за привремен престој и работа
- по одобрувањето: пријавување на престој и почеток на работниот однос во рамките на издадената дозвола
Постапката трае, затоа вработувањето на странец се планира со временска резерва, а не откако кандидатот веќе треба да стапи на работа.
Три намени на дозволата
Привремен престој заради работа се одобрува за три намени, со различна логика за секоја:
| Намена | За кого | Типични ситуации |
|---|---|---|
| Вработување на странец | Странец со договор кај домашен работодавач | Инженери, менаџери, ИТ специјалисти, лекари |
| Сезонско вработување | Работници за дејности врзани за сезоната | Угостителство, земјоделство, градежништво |
| Упатен работник | Вработен кај странски работодавач, привремено упатен во земјава | Монтажа и сервис на опрема, обуки, проектни тимови |
Работа до 60 дена: полесен режим, но не без контрола
За работа во времетраење до 60 дена во годината постои поедноставен режим: потврда за регистрација на работа, за која исто така е потребно позитивно мислење од Агенцијата за вработување. Ова не значи работа без никаква дозвола, туку пократка постапка за кратки ангажмани. За одредени краткотрајни активности, на пример културни настани, саеми или итни интервенции, работна дозвола воопшто не се бара, но границите на овие исклучоци се тесни и секој конкретен случај треба да се провери однапред.
Што ризикува работодавачот кој вработи странец без дозвола?
Вработувањето странец без важечка дозвола се смета за незаконско вработување и повлекува прекршочна одговорност: парични казни и за правното лице и за одговорното лице кај работодавачот. Ризикот не завршува со казната: дозволата може да се одземе, а за странецот тоа значи и мерки што го засегаат неговиот престој во земјава. За компанија која гради репутација, ваков прекршок е непотребен и сосема избеглив трошок.
Практични совети за работодавачи
- Започнете ја постапката пред да го фиксирате датумот за почеток на работа, не по него
- Проверете дали кандидатот веќе има дозвола на друга основа, на пример семејно обединување, која носи право на работа
- Водете евиденција за роковите на важност на дозволите и барајте продолжување навреме
- Кај упатени работници проверете ја врската со странскиот работодавач и документацијата за социјална сигурност
- Усогласете го договорот за вработување со важноста и условите на издадената дозвола
Вработувате или планирате да вработите странски кадар?
Ја водиме целата постапка за странски и домашни компании: проценка на намената, подготовка на документација, комуникација со Агенцијата за вработување и МВР и усогласување на договорите. Закажете разговор за вашиот конкретен случај.
Закажете консултацијаПоврзана услуга: Адвокат за работни односи
Овој текст претставува општа правна информација и не претставува правен совет за конкретен случај. За совет прилагоден на вашата ситуација, обратете се кај адвокат.