Со измените на Законот за данокот на додадена вредност, од 1 октомври 2026 година фактурирањето преку централниот систем „е-Фактура" на Управата за јавни приходи (УЈП) станува задолжително за даночните обврзници во Северна Македонија. УЈП веќе спроведе неколку пилот фази во текот на 2026 година, во кои компаниите ги тестираа интеграциите и деловните процеси. Станува збор за една од најголемите промени во деловното работење во последните години: фактурата престанува да биде документ што фирмата сама го издава и испраќа, и станува електронски запис што најпрво се валидира од државата. Кој нема да се подготви навреме, ризикува фактурите да му бидат неважечки даночни документи, со сите последици што тоа ги носи за наплатата и за одбивот на данок кај купувачите.
Кои фирми се опфатени со задолжителната е-Фактура?
Најкратко: даночните обврзници што издаваат фактури за безготовински трансакции, најпрво регистрираните обврзници за ДДВ. Според најавите на УЈП, обврската се воведува фазно, со што најпрво се опфаќаат фактурите кон јавните институции, а потоа се проширува на трансакциите меѓу компаниите. Во опфат влегуваат и странските компании со регистрирано друштво или подружница во Македонија, кои фактурираат преку локалниот субјект. Точниот опфат за секоја фаза се утврдува со правилата на УЈП, па практична препорака е секоја фирма својот статус да го потврди со својот сметководител и со упатствата на УЈП, наместо да претпоставува дека е исклучена.
Како ќе изгледа фактурирањето по новиот систем?
Наместо фактура изработена во Word или Excel и испратена како PDF по е-пошта, фактурата ќе се издава во структуриран електронски формат и ќе се испраќа на централната платформа на УЈП пред или при испораката до купувачот. Платформата ја валидира фактурата и ѝ доделува идентификација и QR код. Само валидираната фактура е важечки даночен документ: купувачот може да ја книжи и да го оствари правото на одбив на претходен данок, а продавачот има доказ за извршен промет. Табелата ги сумира практичните разлики.
| Елемент | Досегашен начин | Од 1 октомври 2026 |
|---|---|---|
| Формат на фактура | Хартиена или PDF по е-пошта | Структуриран електронски формат преку платформата на УЈП |
| Валидност | Фактурата важи со издавањето од продавачот | Валидна е само фактура потврдена од УЈП, со идентификација и QR код |
| Книжење кај купувачот | Врз основа на примена фактура | Само врз основа на валидирана е-фактура, инаку нема одбив на ДДВ |
| Архивирање | Хартиена или неформална електронска архива | Електронско чување во согласност со архивската регулатива |
| Доказ во спор | Хартиена фактура и поштенски докази | Електронски запис со статус на валидација од централниот систем |
Дали PDF фактурата испратена по е-пошта уште важи?
По правило не: по почетокот на задолжителната примена, фактура испратена само како PDF прилог по е-пошта нема да се смета за важечки даночен документ за трансакциите опфатени со системот. Ова има директна последица врз наплатата: ако фактурата не е валидирана преку УЈП, купувачот нема обврска по даночен закон да ја третира како важечка и најчесто нема да сака да ја плати, бидејќи нема да може да го одбие ДДВ. Практично, квалитетот на фактурирањето станува услов за паричен тек на фирмата, не само сметководствена формалност.
Што значи промената за договорите со деловните партнери?
Повеќето постоечки рамковни договори и договори за набавка наплата ја врзуваат за „прием на фактура", а рокот за плаќање почнува да тече од денот на примањето. Со е-Фактура станува нејасно што е прием: денот на валидацијата од УЈП, денот на преземањето од платформата или денот на доставата до купувачот. Вреди рамковните договори и општите услови да се ажурираат со јасни одредби: кој канал се смета за достава, кој момент е решавачки за тек на рокот за плаќање, како се решава одбиена или технички неважечка фактура и кој сносит трошоци при задоцнето фактурирање. Кај договори со странски партнери, дополнително треба да се проверат даночните елементи на фактурата, посебно кај промет со задолжување кај примателот.
Кои чекори треба да ги направи фирмата до 1 октомври?
Подготовката не е само техничка. Таа опфаќа софтвер, потписи, договори и обука на вработените. Препорачливо е да се започне веднаш со следните чекори:
- регистрација и активирање на пристапот до системот е-Фактура преку услугите на УЈП;
- обезбедување соодветен електронски сертификат и потпис за овластените лица на фирмата;
- проверка дали сметководствениот или ERP софтверот поддржува структуриран формат и поврзување со платформата, а ако не, навремен избор на решение;
- тестирање на целиот процес во тест окружувањето на УЈП, вклучувајќи одбиени и исправени фактури;
- ревизија на рамковните договори и општите услови во делот на фактурирање, достава и рокови за плаќање;
- усогласување на архивирањето со обврските за електронско чување на деловната документација;
- внатрешна процедура: кој издава, кој контролира и како се следат статусите на фактурите.
Фирмите што ќе започнат со подготовка пред задолжителниот старт ќе го поминат преминот без прекин во наплатата. Оние што ќе почекаат ризикуваат да останат без важечки фактури токму во месецот кога прометот е најпотребен.
Дали вашата фирма е подготвена за задолжителната е-Фактура?
Преминот бара усогласени договори, јасни внатрешни процедури и правилно третирање на фактурите како доказ во спор. Пропустите во оваа фаза најчесто се откриваат дури при првата одбиена фактура или првиот задоцнет партнер.
Извршуваме преглед на договорната документација и внатрешните процеси во делот на фактурирање, наплата и докази во спор, заедно со сметководителот на клиентот.
Закажете консултацијаПоврзана услуга: Корпоративно право
Извор: Закон за данокот на додадена вредност (со измени и дополнувања) и најави на Управата за јавни приходи за системот е-Фактура, вклучувајќи ги пилот фазите спроведени во 2026 година.
Овој текст претставува општа правна информација и не претставува правен совет за конкретен случај. За совет прилагоден на вашата ситуација, обратете се кај адвокат.