Е-Фактура по нов предлог-закон: доброволно од 1 октомври 2026, задолжително од април 2027

Министерството за финансии објави нацрт на нов Закон за електронско фактурирање, достапен на јавен увид на ЕНЕР од 21 август 2026 година. Доколку биде усвоен во овој текст, системот „е-Фактура" на Управата за јавни приходи се отвора за доброволна регистрација од 1 октомври 2026, а задолжителната примена се воведува по фази — од април 2027 до јануари 2028. Промената не е само техничка: за опфатените субјекти, фактура што не поминала низ системот на УЈП нема да се смета за издадена во согласност со законот. Еве што практично се менува за фирмите и што треба да се подготви навреме.

Што е е-Фактура и кој е опфатен со обврската?

Е-Фактурата е фактура во структуриран електронски формат што се издава, испраќа и прима преку централизираниот систем на УЈП — директна интеграција на деловниот софтвер (API) или преку клиентска, веб или мобилна апликација. Не станува збор за PDF испратен по е-пошта: системот ја валидира фактурата, ѝ доделува единствен идентификатор на фактура (ЕИФ) и електронски временски жиг, а печатениот визуелен приказ ја има истата правна и доказна сила како електронскиот оригинал, со проверка на валидноста преку QR-код.

За разлика од претходните најави, обврската повеќе не се заснова на измени на Законот за ДДВ, туку на нов, самостоен закон. Опфатени се речиси сите што вршат промет: ДДВ-обврзниците, правните и физичките лица што вршат стопанска дејност дури и ако не се регистрирани за ДДВ, буџетските корисници и непрофитните институции, Народната банка, субјектите во постапки за присилна наплата и даночните застапници. Исклучоци се предвидени за промет за кој се издава фискална сметка, за јавни набавки во областа на одбраната и безбедноста и за одредени трансакции ослободени од ДДВ.

Кои рокови важат: доброволен старт и четири задолжителни фази

Преодните одредби на предлог-законот даваат прецизен календар, кој се разликува од првично објавените најави:

Две работи заслужуваат внимание. Прво, доброволната регистрација е еднонасочна врата: од денот на регистрацијата субјектот е должен сите фактури да ги издава исклучиво преку системот — враќање на хартија нема. Второ, законот ќе влезе во сила осмиот ден од објавувањето во Службен весник и ќе се применува од 1 октомври 2026, а подзаконските акти што ќе ги детализираат постапките треба да следат во рок од три месеци. Бидејќи станува збор за нацрт, конечните рокови зависат од собраниската постапка — но насоката е јасна и подготовката вреди да почне додека регистрацијата е уште доброволна.

Дали фактура без валидација од УЈП има правна вредност?

За опфатените субјекти, по основно правило не. Предлог-законот поставува три кумулативни услови за правна валидност: фактурата да е издадена преку системот во структуриран формат, да е потпишана со квалификуван сертификат за електронски потпис и да е валидирана од системот со доделен ЕИФ и временски жиг. Од денот кога за секоја категорија започнува задолжителната примена, фактурите што не се издадени или примени преку системот изричито се сметаат дека не се издадени во согласност со законот.

Тоа има три конкретни последици. Прво, купувачот ризикува да нема право на одбивок на претходен данок по таква фактура, што директно ја крева цената на набавката. Второ, сметководителот не може да ја заведе како правилен трговски тековник. Трето, во спор за наплата невалидираната фактура е послаб доказ: записот во системот на УЈП за издавање и прием е далеку потежок пред суд или извршител отколку PDF што другата страна тврди дека никогаш не го примила.

Една нијанса вреди да се запамети: валидацијата на системот не е потврда за материјалната точност, законитоста или даночниот третман на трансакцијата. Системот проверува форма и математика, не содржина — одговорноста за тоа што е фактурирано останува на издавачот.

Прифаќање, одбивање и исправка: новата динамика меѓу издавач и примател

Предлог-законот воведува формална размена што ја нема кај хартиената фактура. Фактурата се смета за издадена и примена во моментот кога е достапна на системот и кога е испратено електронско известување — не кога е креирана. Примателот може да ја прифати или одбие најдоцна до 10-тиот ден во месецот што следи по месецот на трансакцијата; ако не реагира во тој рок, фактурата се смета за прифатена и станува подобна за даночни и сметководствени цели. Одбиената фактура што издавачот не ја исправи или сторнира останува издадена и тој мора да ја евидентира — што директно влијае врз даночната основа.

Исправка или сторнирање прави само издавачот, преку нова е-фактура со повик на претходната и наведена причина, најдоцна до доставувањето на годишната сметка. Испратниците и повратниците се евидентираат преку системот во рок од два дена од трансакцијата. А ако системот престане да работи подолго од 24 часа, се применува алтернативен режим: фактурите се издаваат на хартија или надвор од системот, а по повторното воспоставување задолжително се доставуваат во системот во рок од пет работни дена — со зачувана валидност и со веродостоен првичен датум.

Колкави се глобите?

Прекршочните одредби се разработени по големина на обврзникот и се изрекуваат за секое непочитување: некористење на системот, поднесување погрешен тип документ, неиздавање е-фактура, неевидентирање поврзани документи или неиздавање фактура по евидентирана испратница:

Прекршочната постапка ја води Управата за јавни приходи — истиот орган што го гледа секое издавање во реално време, па докажувањето на прекршокот е практично автоматско.

Што треба да сменат фирмите во договорите и процесите?

Промената не е само за сметководството. Договорната пракса треба да се усогласи со новата реалност, а најчестите пропусти се токму во рамковните договори потпишани пред системот. Минимална контролна листа:

• регистрација во системот на УЈП и избор на канал: API-интеграција на сметководствениот или ERP-софтвер, или клиентска, веб или мобилна апликација;
• набавка на квалификуван сертификат за електронски потпис за лицата што ќе потпишуваат, преземаат и прифаќаат фактури;
• договорна одредба дека фактура се смета за доставена кога е достапна на системот, не кога е испратена по е-пошта;
• јасно дефинирање од каде тече рокот за плаќање — од денот на достапноста на системот — и внатрешен календар за следење на рокот до 10-ти во наредниот месец за прифаќање или одбивање;
• ревизија на постоечките рамковни договори со постојаните добавувачи и купувачи, особено оние со автоматско фактурирање;
• внатрешен редослед кој издава, кој ја проверува валидацијата и како се постапува при одбиена или погрешна фактура;
• сопствено архивирање на е-фактурите во оригинална електронска форма — државната архива не е замена: кај УЈП фактурите се достапни за преземање само две години по крајот на годината на издавање;
• внатрешен план за алтернативно фактурирање при прекин на системот (24 часа / 5 работни дена).

Што значи предлог-законот за странските компании и инвеститорите?

Странските компании што работат преку подружница или регистриран субјект во Македонија се опфатени исто како домашните фирми: обврската следува даночната регистрација, не потеклото на сопственикот, а и фактурите кон странски лица влегуваат во системот. За инвеститорите што дури влегуваат на пазарот, реформата испраќа двоен сигнал. Едноставната регистрација на фирма веќе не е доволна: оперативната подготвеност вклучува и даночна инфраструктура — регистрација, софтвер и квалификуван електронски потпис — од првиот ден. Истовремено, иако Извештајот за проценка на влијанието констатира дека предлогот формално не е поврзан со директиви на ЕУ, моделот оди во насока на европската пракса на континуирана контрола на трансакциите, што на сериозен инвеститор му дава попредвидлива средина и помал простор за сиви практики кај деловните партнери.

Преминот кон е-Фактура е најголемата промена во трговската документација во последните децении. Фирмите што ќе ја сфатат како техничка задача на сметководството ќе ги пропуштат договорните и доказните последици. Оние што ќе ја сфатат како правна промена ќе ги искористат предностите: почисти тековници, посилна позиција во наплатата и помалку спорови за тоа што било испратено и кога. Доброволниот период од октомври 2026 е редка можност сето тоа да се тестира пред да стане задолжително.

Поврзана услуга: Корпоративно право

Извор: Предлог на Закон за електронско фактурирање — нацрт на Министерството за финансии (јавен увид на ЕНЕР од 21 август 2026 година), Извештај за проценка на влијанието на регулативата и Известување за почеток на процесот на подготовка на предлогот на закон.

Овој текст претставува општа правна информација и не претставува правен совет за конкретен случај. За совет прилагоден на вашата ситуација, обратете се кај адвокат.