Државјанство преку инвестиција: што се менува со предлогот на МВР

Министерството за внатрешни работи објави предлог за изменување на Законот за државјанство на регистарот ЕНЕР, со кој се укинува фиксниот инвестициски праг од 400.000 евра и условот за вработување на десет лица како пат кон македонско државјанство. Наместо правило со однапред позната цена, се воведува индивидуална проценка дали кандидатот навистина претставува посебен интерес за државата. За странските инвеститори што разгледуваат Македонија, важно е да се разбере што се менува, а што останува исто.

Како досега се стекнуваше државјанство преку инвестиција?

Државјанството на странец со посебен економски придонес се доделува врз основа на член 11 од Законот за државјанство, за лице чие природно приемство е од посебен научен, економски, културен, спортски или друг национален интерес. Со уредбата од 2021 година беа дефинирани конкретни критериуми: директна инвестиција од најмалку 400.000 евра со вработување на најмалку десет лица, или вложување од 200.000 евра во одобрен приватен инвестициски фонд. Исполнувањето на критериумите не даваше автоматско право на државјанство: одлуката секогаш беше дискрециска, на Владата по претходно мислење на надлежните институции.

Што се менува со предлог-измените?

Со предлогот се бришат фиксните критериуми: прагот од 400.000 евра, условот за десет вработувања и патеката од 200.000 евра преку фонд. Секоја пријава ќе се проценува индивидуално, со мислења од надлежните државни институции за тоа дали кандидатот навистина претставува посебен научен, економски, културен, спортски или друг интерес за државата. Инвестицијата останува релевантен фактор, но престанува да биде автоматска влезница. Втора, помалку забележана измена: поранешните државјани ќе можат повторно да го стекнат државјанството по три месеци наместо по три години, мерка наменета кон враќање на дијаспората.

Зошто се менува законот токму сега?

Притисокот доаѓа од Брисел. Во април 2025 година Судот на правдата на ЕУ пресуди дека малтешката програма за државјанство преку инвестиции е спротивна на правото на Унијата, а во извештајот по механизмот за суспензија на безвизниот режим од декември 2025 година Европската комисија експлицитно бара од Македонија да ја укине програмата и правната основа врз која почива. Водење ваква програма сега само по себе е основ за суспензија на безвизното патување во Шенген, па прашањето директно влијае врз европската агенда на државата. Практично, програмата беше речиси неактивна: според европските мониторинг-извештаи, во просек се доделувале околу седум пасоши годишно по економска основа.

Дали државјанството е исто што и дозволата за престој?

Не, и тоа е најважната поента за секој инвеститор што планира да работи и живее во Македонија. Државјанството е исклучителна, дискрециска одлука за ретки случаи. Дозволата за привремен престој, пак, е редовен административен институт што странец го добива врз основа на вработување, работа преку сопствена фирма или друга законска основа, и таа патека не се менува со овој предлог. Инвеститорот што основа или купува фирма и активно ја води, по правило остварува право на престој, а државјанството е посебно, долгорочно прашање.

Што да направи странскиот инвеститор сега?

Предлогот е сè уште нацрт во јавна консултација, па првото правило е да не се гради инвестициски план врз очекување за пасош, ниту по старата ниту по некоја нова цена. Практичниот редослед останува ист: структурирање на инвестицијата, регистрација или аквизиција на субјект, вистинска економска активност и редовна дозвола за престој. Кој сака државјанство по основа на посебен интерес, треба да знае дека при индивидуална проценка тежината ја носи документираниот придонес: обем на инвестиција, вработени, трансфер на знаење, извоз, а не самата исплата.

Измените на Законот за државјанство ја потврдуваат една константа: Македонија останува отворена за странски инвестиции, но институциите се движат кон модел во кој вредноста на инвеститорот се мери со реалниот придонес, не со ценник. За сериозниот инвеститор тоа не е пречка, туку појасни правила на играта.

Поврзана услуга: Странски инвестиции

Извор: Предлог за изменување на Законот за државјанство на Република Северна Македонија објавен на ЕНЕР, Закон за државјанство на Република Северна Македонија и извештаи на Европската комисија по механизмот за суспензија на безвизниот режим.

Овој текст претставува општа правна информација и не претставува правен совет за конкретен случај. За совет прилагоден на вашата ситуација, обратете се кај адвокат.